عبدالله مستوفى

484

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

حقيقت دفتر اين اداره از حيث عايدى از دفتر يك بقال هم بىاعتبارتر بوده است . زيرا بقال مىتواند با وزن كردن انبارهاى خواربار و رجوعى بدفتر خود ميزان كار آتيهء خويش را بدست آورد ، در صورتى كه خزانهء كشور با اين طرز عمل ممكن نبود بداند در ماه‌هاى گذشته چقدر از كل ماليات كشور وصول شده ، و تا ختم دورهء عمل اميدوارى بچقدر عايدى ميتوان داشت ، و مقايسهء عمل خزانه در سال جارى با سالهاى قبل ، چيست ؟ زيرا از اصل عمل كه عايدات مسلم كشور است هميشه بىاطلاع بود . رياست اين اداره يك چند با فهيم الملك بوده و در اين وقت ترجمان الدوله مترجم ( ؟ ) سابق مرنار به اين شغل برقرار شده بود ! اگر گاهى وزارت ماليه ، براى نمىدانم چه مقصود اطلاعى از ميزان درآمد باقىماندهء سال از خزانه مىخواست ، يا بايد بماههاى نظير در سالهاى قبل مراجعه كنند يا بخشنامه‌اى بكليهء ولايات بفرستند ، كه آنها هم برحسب حدس و تخمين چيزى بگويند كه مسلما نتوانند گفتهء خود را عملى كنند . زيرا آنها هم در بىاطلاعى از اصل و حقيقت عمل مثل مركز بودند . كميسيون تطبيق حوالجات ديوان محاسبات سابق ، كه بايد بكليهء محاسبات صاحبجمعان دولت رسيدگى كند ، در قانون پيشنهادى مشير الدوله بكميسيون تطبيق حوالجات تبديل يافته ، و از اسم آن پيداست كه قانون‌گذار كار رسيدگى بمحاسبات ولايات را ، بادارهء محاسبات وزارت ماليه محول داشته ، و كار كميسيون را منحصر به تطبيق حوالجات صادره ، با موازين بودجه‌اى قرار داده است . وزراى ماليه ، در اين هفت هشت ساله ، اين اندازه اختيار را هم ، براى كميسيون تطبيق حوالجات زياد دانسته ، با تصويب‌نامه‌هاى هيئت وزراء باغچه‌هائى در اختيارات قانونى آن رفته بودند . اعضاى اين كميسيون بايد بانتخاب مجلس باشد ، و اين انتخاب هروقت مجلس بود به عمل مىآمد ، اعضاى اصلى و على البدل اين كميسيون ، برادر - زاده‌ام ميرزا محمد على خان ، و برادرم آقا ميرزا رضا ، و دكتر محمد مصدق ، و عز الملك اردلان ، و يكى دو نفر ديگر بودند ، كه هميشه سه نفر آنها در كار بوده و در مواردى كه يكى از آنها به كار ديگرى مشغول ميشد از اعضاى على البدل بجاى او ميگماشتند . اين كميسيون وظيفهء خود را در حدود اختياراتى كه وزراى ماليه و تصويب‌نامه‌هاى هيئت وزراء براى آن باقى گذاشته بود ، انجام ميداد . ولى بواسطهء همان تحديدهائى كه در اختيارات آنها شده بود ، خيلى پرداخت‌ها بدون اطلاع و امضاى كميسيون به عمل مىآمد . مدير كل وزارت ماليه وزارت ماليه مدير كلى هم داشت ، و در اين وقت اين شغل بميرزا زين العابدين خان ، برادرزاده‌ام محول بود ، پيش‌نويس تمام مراسلات صادرهء وزارت ماليه بامضاى مدير كل ميرسيد ، ولى اختيارات اين مدير كل با وجود ادارهء محاسبات و تشخيص عايدات و ديوان محاكمات و كميسيون تطبيق حوالجات كه هريك برطبق قانون تشكيلات اختياراتى داشتند ، خيلى كمتر و محدودتر از دورهء قبل از اين قانون شده بود .